เปิดหลักฐาน "กรมศิลป์-ชาวบ้าน" ยัน "ปราสาทตาควาย" ไร้เงาเขมรเมื่อ 20 ปีก่อน ด้าน "กัน จอมพลัง" ลุยส่งบังเกอร์ช่วยแนวหน้า หลังทหารกล้าพลีชีพป้องอธิปไตย

รายการโหนกระแสวันนี้ พูดคุยถึงสถานการณ์ความตึงเครียดบริเวณชายแดนไทย-กัมพูชา โดยเฉพาะประเด็นเรื่องปราสาทตาควายและเนิน 350 ซึ่งเป็นพื้นที่ทับซ้อนที่ยังคงมีข้อพิพาทกันอยู่ โดยสถานการณ์ปัจจุบันทางทหารไทยได้เชิญธงชาติไทยขึ้นสู่ยอดปราสาทตาควายแล้ว แต่ในทางภูมิศาสตร์ยังมีความก่ำกึ่งเรื่องพื้นที่เนิน 350 ซึ่งมีลักษณะลาดเอียงลงมา โดยฝ่ายไทยยึดพื้นที่ด้านล่างได้แล้ว แต่ฝ่ายกัมพูชาอ้างสิทธิ์ในพื้นที่ด้านบนและตัวปราสาทที่อยู่ปลายเนิน ทำให้เกิดการเผชิญหน้ากันอยู่ตลอดเวลา ซึ่งหากฝ่ายไทยไม่สามารถยึดพื้นที่เนิน 350 ทั้งหมดได้ ก็จะยังคงมีปัญหาการปะทะกันต่อไป

ในรายการวันนี้มีแขกรับเชิญประกอบด้วย กัน จอมพลัง ที่ลงพื้นที่ช่วยเหลือชาวบ้านใน 5 จังหวัดชายแดน, คุณเพชร และคุณเกษม ชาวบ้านจากอำเภอพนมดงรัก จังหวัดสุรินทร์ ผู้อยู่ในพื้นที่จริง และนายสมเดช ลีลามโนธรรม ผู้อำนวยการสำนักศิลปากรที่ 10 นครราชสีมา มาร่วมพูดคุยถึงข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์และสถานการณ์ปัจจุบัน

กัน จอมพลัง เล่าถึงการลงพื้นที่ว่า ทีมงานของตนประจำการอยู่ใน 5 จังหวัดชายแดน ได้แก่ สุรินทร์ ศรีสะเกษ อุบลราชธานี บุรีรัมย์ และสระแก้ว โดยตนจะเวียนไปดูหน้างานในจุดที่ขาดเหลือเพื่อเติมสิ่งของจำเป็น ล่าสุดสถานการณ์ที่อำเภอพนมดงรัก จังหวัดสุรินทร์ ค่อนข้างน่าเป็นห่วง เนื่องจากโรงพยาบาลพนมดงรักตั้งอยู่ในวิถีที่เคยถูกยิงถล่มเมื่อรอบที่แล้ว และคาดว่าจะถูกยิงซ้ำอีกหากมีการปะทะ ทางทีมงานจึงได้เข้าไปเตรียมการทำบังเกอร์หลบภัยไว้รองรับผู้ป่วยและบุคลากรทางการแพทย์ โดยสามารถผลิตบังเกอร์ได้แล้วกว่า 130 อันในเวลาเพียงสัปดาห์เดียว ซึ่งเกิดจากการระดมทุนและแรงงานช่างเชื่อมจากทั่วประเทศมาช่วยกัน

นอกจากนี้ กัน จอมพลัง ยังได้เปิดเผยถึงสถานการณ์ที่สระแก้วว่ามีความรุนแรง โดยเมื่อคืนที่ผ่านมามีทหารเสียชีวิต 1 นาย คือน้องจาน และที่บึงตะกวนการสู้รบค่อนข้างหนัก ทางทีมงานจึงได้เร่งผลิตบังเกอร์รุ่นใหม่ เป็นป้อมปราการเหล็กแบบเคลื่อนที่ได้ มีช่องสำหรับยิงตอบโต้ เพื่อส่งไปให้ทหารในแนวหน้าใช้ยึดพื้นที่ เพราะช่วงเวลานี้ถือเป็นช่วงเวลาสำคัญที่จะตัดสินว่าใครจะสามารถตรึงพื้นที่ไว้ได้

ทางด้าน คุณเพชร ชาวบ้านในพื้นที่พนมดงรัก เล่าถึงความเดือดร้อนว่า ตนอาศัยอยู่ตรงกลางระหว่างจุดที่มีการปะทะกัน ทำให้ต้องคอยหลบลูกหลงและใช้ชีวิตอย่างยากลำบาก โดยฝ่ายตรงข้ามมักจะมีการก่อกวนไม่ให้ชาวบ้านเข้าไปใกล้พื้นที่พิพาท คุณเพชรเล่าเหตุการณ์ย้อนหลังไปเมื่อปี 2542 ว่า ตนเคยขึ้นไปที่ปราสาทตาควาย ซึ่งสมัยนั้นชาวบ้านเรียกว่า "ปราสาทตาวาย" โดยได้ขอให้เจ้าหน้าที่ตชด.พาเดินเท้าขึ้นไปจากบ้านไทยนิยม เส้นทางในตอนนั้นเป็นป่ารกทึบ ต้องไต่เขาและเถาวัลย์ขึ้นไป ใช้เวลาเดินกว่าชั่วโมง เมื่อไปถึงก็พบเพียงซากปรักหักพังของปราสาทที่ถูกป่าปกคลุม และยืนยันว่าในเวลานั้นไม่มีทหารกัมพูชาหรือคนกัมพูชาอยู่ในพื้นที่เลย เป็นป่ารกร้างว่างเปล่า

สอดคล้องกับคำบอกเล่าของ คุณเกษม ชาวบ้านอีกรายที่ระบุว่า ตนเคยขึ้นไปที่ปราสาทเมื่อปี 2544 ขณะอายุ 27 ปี ไปกับสมาชิก อบต. ก็พบสภาพป่ารกทึบราว 70 เปอร์เซ็นต์ ไม่มีถนนหนทาง และไม่มีทหารกัมพูชาอยู่เช่นกัน ซึ่งต่อมาทางด้าน ผอ.สมเดช จากกรมศิลปากร ก็ได้ให้ข้อมูลยืนยันว่า ตนได้เข้าไปสำรวจพื้นที่เมื่อปี 2545 ซึ่งตอนนั้นเรียกว่าปราสาทตาควายแล้ว สภาพก็เป็นป่ารกทึบ และไม่มีร่องรอยการครอบครองของฝ่ายกัมพูชา ทางกรมศิลปากรก็ได้เข้าไปสำรวจและขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถาน

เมื่อพิธีกรถามถึงจุดเริ่มต้นของปัญหาว่าถนนและทหารกัมพูชาเข้ามาตอนไหน ทางคุณเพชรและคุณเกษมให้ข้อมูลตรงกันว่า เริ่มมีการสร้างทางเข้ามาในช่วงหลังปี 2554 ซึ่งเป็นช่วงที่มีความขัดแย้งเกิดขึ้นแล้ว โดยก่อนหน้านั้นชาวบ้านเข้าใจโดยสุจริตว่าเป็นพื้นที่ของไทยและเป็นป่าสาธารณะที่ชาวบ้านเข้าไปหาของป่าได้ แต่หลังจากปี 2554 ฝ่ายกัมพูชาก็เริ่มเข้ามาอ้างสิทธิ์และมีการสร้างเส้นทางเข้ามาประชิดพื้นที่ จนนำมาสู่สถานการณ์การเผชิญหน้าในปัจจุบัน ที่ทั้งสองฝ่ายต่างวางกำลังทหารตรึงพื้นที่กันอยู่อย่างเข้มข้น และทางกรมศิลปากรยืนยันว่าหากดูจากหลักฐานและการเข้าสำรวจในอดีต พื้นที่นี้เป็นของไทยที่กรมศิลปากรเคยเข้าไปดูแลบูรณะมาก่อนที่จะเกิดข้อพิพาท

รายการโหนกระแสในช่วงที่สอง ยังคงเกาะติดสถานการณ์ความขัดแย้งบริเวณชายแดนไทย-กัมพูชา โดยเฉพาะพื้นที่ปราสาทตาควายและเนิน 350 ซึ่งถือเป็นจุดยุทธศาสตร์สำคัญที่มีการปะทะกันอย่างต่อเนื่อง จนทำให้มีทหารไทยเสียชีวิตจากการปฏิบัติหน้าที่ โดยหนุ่ม กรรชัย ผู้ดำเนินรายการ ได้หยิบยกประเด็นเรื่องสภาพภูมิศาสตร์ของเนิน 350 มาขยายความเพื่อให้เห็นภาพชัดเจนขึ้นว่า พื้นที่ดังกล่าวมีลักษณะเป็นเนินเขาที่ลาดเอียง โดยส่วนที่เป็นยอดเนินและด้านหลังลาดลงไปทางฝั่งกัมพูชา ทำให้ฝ่ายกัมพูชาได้เปรียบในเรื่องความสูงข่ม ขณะที่ฝ่ายไทยครองพื้นที่ลาดลงมาทางฝั่งไทย ทำให้ทั้งสองฝ่ายต่างยันกำลังกันอยู่บนเนินลูกเดียวกัน หากฝ่ายใดเพลี่ยงพล้ำหรือถอยร่น อีกฝ่ายก็จะรุกคืบยึดพื้นที่ทั้งหมดทันที

กัน จอมพลัง ซึ่งลงพื้นที่และสนับสนุนภารกิจของทหาร ให้ความเห็นว่า ปราสาทตาควายเปรียบเสมือนสมรภูมิรบเต็มรูปแบบ ฝ่ายกัมพูชาเคยใช้ตัวปราสาทเป็นที่มั่นในการยิงโจมตีทหารไทย เพื่อหวังผลทางจิตวิทยาว่าหากทหารไทยยิงตอบโต้จะทำให้โบราณสถานเสียหาย แต่ปัจจุบันทหารไทยสามารถยึดพื้นที่และเชิญธงชาติไทยขึ้นสู่ยอดปราสาทได้แล้ว โดยมีการปรับสภาพภายในปราสาทให้กลายเป็นบังเกอร์ทางทหาร มีการนำกระสอบทรายและอาวุธเข้าไปติดตั้งเพื่อป้องกันรักษาฐานที่มั่น ซึ่งทางกรมศิลปากรก็ได้ยืนยันแล้วว่า แม้ตัวปราสาทจะได้รับความเสียหายจากการสู้รบ แต่ก็สามารถบูรณะซ่อมแซมได้ในภายหลัง สิ่งสำคัญที่สุดในขณะนี้คือการรักษาอธิปไตยและพื้นที่เอาไว้ เพราะหากถอยออกมาก็เท่ากับเสียดินแดนทันที

เพื่อให้เห็นภาพชัยภูมิที่ชัดเจนขึ้น หนุ่ม กรรชัย ได้วาดแผนผังจำลองเหตุการณ์โดยมีข้อมูลสนับสนุนจาก คุณเพชร และ คุณเกษม ชาวบ้านในพื้นที่ โดยอธิบายว่า แนวชายแดนบริเวณนั้น หากมองจากฝั่งไทย ปราสาทตาควายจะอยู่ตรงกลาง ทางซ้ายมือคือเนิน 350 และทางขวามือคือปราสาทตาเมือนธม โดยมีจุดยุทธศาสตร์สำคัญคือ "ช่องกร่าง" ซึ่งอยู่ระหว่างปราสาทตาควายกับปราสาทตาเมือนธม ช่องทางนี้เปรียบเสมือนประตูหุบเขาที่เป็นทางขึ้นลงสะดวกเพียงจุดเดียว หากฝ่ายกัมพูชาสามารถยึดช่องกร่างได้ ก็จะสามารถลำเลียงพลและยุทโธปกรณ์ด้วยรถยนต์ขึ้นมาบนสันเขาได้โดยง่าย แทนที่จะต้องปีนหน้าผาสูงชันหรือสร้างบันไดไม้ไผ่ขึ้นมาเหมือนในอดีต

คุณเพชร และ คุณเกษม อธิบายเสริมว่า ในอดีตช่องกร่างเคยเป็นจุดผ่อนปรนทางการค้าที่ชาวบ้านทั้งสองฝั่งใช้ไปมาหาสู่กัน แต่ได้ถูกปิดไปตั้งแต่ปี 2554 เมื่อเริ่มมีความขัดแย้ง ปัจจุบันฝ่ายกัมพูชาพยายามอย่างหนักที่จะตีฝ่าวงล้อมเพื่อยึดช่องกร่างนี้ให้ได้ เพราะหากทำสำเร็จ กองกำลังของกัมพูชาจะสามารถโอบล้อมพื้นที่เนิน 350 และปราสาทตาควายได้จากทั้งด้านหลังและด้านข้าง ซึ่งจะทำให้ทหารไทยตกอยู่ในวงล้อมทันที ดังนั้นทหารไทยจึงจำเป็นต้องตรึงกำลังรักษาพื้นที่บริเวณช่องกร่างและเนิน 350 ไว้อย่างเหนียวแน่น เพื่อไม่ให้เสียเปรียบทางยุทธวิธี แม้จะต้องแลกด้วยความยากลำบากในการส่งกำลังบำรุงที่ต้องเดินเท้าขึ้นเขาและเผชิญกับการปะทะที่รุนแรงก็ตาม สถานการณ์ที่เนิน 350 และปราสาทตาควายจึงไม่ใช่เพียงแค่เรื่องของโบราณสถาน แต่เป็นเรื่องของการชิงความได้เปรียบทางภูมิศาสตร์การทหารที่ฝ่ายไทยจะถอยไม่ได้แม้แต่ก้าวเดียว

ในเบรกสุดท้ายของรายการ ได้เจาะลึกถึงประเด็นปัญหาสำคัญนั่นคือ "ปราสาทตาควาย" ซึ่งตั้งอยู่กึ่งกลางระหว่างช่องเขาและติดกับเส้นแบ่งเขตแดนไทย-กัมพูชาอย่างพอดิบพอดี โดยลักษณะของตัวปราสาทในปัจจุบันมีการพังทลายเสียหายอย่างหนัก โดยเฉพาะยอดปราสาทที่หักลงมา ซึ่งจากการวิเคราะห์ในรายการได้เปิดเผยความจริงที่น่าตกใจว่า ตัวปราสาทแห่งนี้ถูกใช้เป็น "ป้อมปืน" และ "บังเกอร์" ทางยุทธวิธีของทหารไทย เพื่อใช้ในการต่อสู้กับกองกำลังฝ่ายตรงข้ามที่รุกคืบเข้ามา

หนุ่ม กรรชัย ได้นำภาพแผนผังและภาพจำลองมาอธิบายให้เห็นถึงชัยภูมิที่ฝ่ายกัมพูชาพยายามเข้ายึดครอง โดยเฉพาะ "ช่องกร่าง" ซึ่งเป็นช่องเขาที่อยู่ระหว่างปราสาทตาควายและปราสาทตาเมือนธม ฝ่ายกัมพูชาพยายามอย่างหนักที่จะตีฝ่าเข้ามาทางช่องกร่างนี้ให้ได้ เพื่อที่จะอ้อมไปยึดเนิน 350 และปิดล้อมปราสาทตาควายจากด้านหลัง ซึ่งหากทำสำเร็จ ทหารไทยที่ประจำการอยู่บนนั้นจะตกอยู่ในวงล้อมทันที

คุณเพชร และ คุณเกษม ให้ข้อมูลยืนยันว่า ฝ่ายกัมพูชาใช้วิธีการรบแบบ "ยั่วโมโห" โดยมักจะเปิดฉากยิงเข้ามาก่อนเพื่อล่อให้ฝ่ายไทยยิงตอบโต้ เมื่อฝ่ายไทยตอบโต้กลับไป ฝ่ายกัมพูชาก็จะหยุดยิงและถอยร่นเพื่อเปลี่ยนจุดยุทธศาสตร์ใหม่ เป็นการดึงเกมยืดเยื้อและสร้างความกดดันให้กับทหารไทยอยู่ตลอดเวลา ซึ่งสถานการณ์เช่นนี้เกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า โดยเฉพาะในช่วงเวลาที่สถานการณ์ดูเหมือนจะเงียบสงบ มักจะเป็นสัญญาณเตือนว่าอาจมีการเตรียมการโจมตีครั้งใหญ่ตามมา

กัน จอมพลัง ซึ่งลงพื้นที่ช่วยเหลือทหารอย่างใกล้ชิด ได้กล่าวทิ้งท้ายด้วยความห่วงใยว่า แม้ขณะนี้ทหารไทยจะสามารถตรึงพื้นที่ไว้ได้ แต่ก็ยังไว้วางใจไม่ได้ เพราะฝ่ายตรงข้ามมีการเสริมกำลังและเตรียมพร้อมอยู่ตลอดเวลา สิ่งที่ตนและทีมงานทำได้ดีที่สุดคือการสนับสนุนยุทโธปกรณ์ที่จำเป็น เช่น บังเกอร์เหล็กและเสบียงอาหาร เพื่อเป็นขวัญและกำลังใจให้กับทหารกล้าที่เสียสละปกป้องอธิปไตยของชาติ พร้อมย้ำว่านี่ไม่ใช่หน้าที่ของใครคนใดคนหนึ่ง แต่เป็นหน้าที่ของคนไทยทุกคนที่ต้องช่วยกันสนับสนุน

ทางด้าน ผอ.สมเดช จากกรมศิลปากร ก็ได้ยืนยันหนักแน่นว่า แม้ตัวปราสาทจะได้รับความเสียหายจากการสู้รบ แต่กรมศิลปากรมีความพร้อมและเชี่ยวชาญในการบูรณะซ่อมแซมให้กลับมาสวยงามดังเดิมได้ โดยมีหลักฐานทางวิชาการและการสำรวจในอดีตรองรับ ขอเพียงให้สถานการณ์สงบและพื้นที่กลับมาอยู่ในความดูแลของไทยอย่างสมบูรณ์ การบูรณะปราสาทตาควายให้กลับมาเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่สำคัญของชาติก็ไม่ใช่เรื่องยากเกินความสามารถของคนไทย