วิกฤตน้ำประปา ต.ห้วยซ้อ พบสารหนูปนเปื้อน 41 เท่า เร่งเปลี่ยนใช้น้ำจากอ่างเก็บน้ำห้วยแยกซ้ายผลิตประปา คาดเริ่มเดือนหน้า

วานนี้ ( 14 พ.ย.69 )  ในการประชุมคณะกรรมการบริหารจัดการน้ำเพื่อการอุปโภคและบริโภค อำเภอเชียงของ จังหวัดเชียงราย มีการรายงานผลตรวจสอบคุณภาพน้ำประปาชุมชนในพื้นที่ตำบลห้วยซ้อ ซึ่งตรวจวิเคราะห์โดยห้องปฏิบัติการสาธารณสุข กรมอนามัย พบว่าหลายพื้นที่มีสารหนูปนเปื้อนในแหล่งน้ำบาดาล โดยจุดที่น่าเป็นห่วงที่สุดคือบ้านแก่นเหนือ หมู่ที่ 3 ผลตรวจวิเคราะห์ 21 พารามิเตอร์ พบสารหนูสูงถึง 0.415 มิลลิกรัมต่อลิตร หรือเกินค่ามาตรฐาน 41 เท่า ขณะที่ฟลูออไรด์พบสูงถึง 6.37 มิลลิกรัมต่อลิตร เกินเกณฑ์มาตรฐาน 6.37 เท่า ส่วนบ่อบาดาลในหมู่บ้านอื่นพบสารหนูและโลหะหนักเกินมาตรฐานแตกต่างกันไป แต่มีความเข้มข้นน้อยกว่าบ้านแก่นเหนือ

นายชาญ ตาไคล้ นายกเทศมนตรีตำบลห้วยซ้อ เปิดเผยว่า ข้อมูลจากกรมทรัพยากรธรณีและกรมอนามัยสอดคล้องกันว่า สาเหตุสำคัญที่ทำให้แหล่งน้ำบาดาลในหลายชุมชนมีสารหนูและโลหะหนักปนเปื้อน เนื่องจากพื้นที่ตำบลห้วยซ้อตั้งอยู่ในแนวสายแร่ทองคำ ส่งผลให้แหล่งน้ำใต้ดินหลายแห่งมีสารหนูปนเปื้อนในระดับความเข้มข้นแตกต่างกัน เทศบาลจึงมีคำสั่งงดการเจาะบ่อบาดาลใหม่ทั้งหมด เนื่องจากการเจาะเพิ่มเติมในพื้นที่เดิมไม่ได้เป็นหลักประกันว่าจะได้น้ำที่ปลอดภัย

ส่วนข้อสงสัยเกี่ยวกับระบบกรองน้ำที่เทศบาลติดตั้งไว้ในหมู่บ้านต่าง ๆ จำนวน 4-5 แห่งก่อนหน้านี้ แต่ไม่สามารถกำจัดโลหะหนักได้นั้น นายชาญชี้แจงว่า ในช่วงจัดซื้อจัดจ้างยังไม่มีข้อมูลการตรวจพบสารหนูในแหล่งน้ำ ขอบเขตงานหรือ TOR จึงกำหนดให้ระบบกรองทำหน้าที่ปรับปรุงความใสของน้ำ ปรับค่าความเป็นกรด-ด่าง กำจัดสนิมเหล็ก และลดปริมาณแบคทีเรีย ไม่ได้ออกแบบมาเพื่อกำจัดสารหนูโดยเฉพาะ อย่างไรก็ตาม หลังจากเทศบาลล้างระบบและเปลี่ยนสารกรองใหม่ที่บ้านแก่นเหนือในช่วงที่ผ่านมา พบว่าปริมาณสารหนูลดลงประมาณครึ่งหนึ่ง จากเดิม 0.415 เหลือ 0.2 มิลลิกรัมต่อลิตร แต่ยังสูงกว่ามาตรฐานถึง 20 เท่า

สำหรับแนวทางแก้ไขระยะยาว เทศบาลตั้งเป้าจัดการปัญหาสารหนูและสารตกค้างในแหล่งน้ำให้ครอบคลุมภายใน 2 ปี ปัจจุบันดำเนินการมาแล้วกว่าปีเศษ และแก้ไขไปได้เกือบ 10 หมู่บ้าน โดยใช้วิธีลดการพึ่งพาน้ำบาดาล หันมาใช้น้ำผิวดินจากอ่างเก็บน้ำเป็นแหล่งน้ำดิบผลิตประปา เช่น พื้นที่บ้านเกี๋ยงเหนือ หมู่ที่ 4 บ้านเกี๋ยง หมู่ที่ 17 และบ้านหมู่ที่ 15 ซึ่งเดิมพบบ่อบาดาลปนเปื้อนสารหนูจำนวนมาก แต่หลังเปลี่ยนมาใช้น้ำจากอ่างเก็บน้ำห้วยเกี๋ยง ผลตรวจล่าสุดไม่พบสารหนูเกินมาตรฐาน พร้อมมีแผนประสานกรมชลประทานสร้างอ่างเก็บน้ำลำห้วยเกี๋ยงเพิ่มเติมอีก 1 แห่ง

ส่วนพื้นที่บ้านแก่น ซึ่งกำลังเผชิญปัญหาหนัก เทศบาลเตรียมนำแนวทางดังกล่าวมาใช้กับ 4 หมู่บ้าน ได้แก่ บ้านแก่นเหนือ หมู่ที่ 3 บ้านแก่นสะลอง หมู่ที่ 23 บ้านแก่น หมู่ที่ 14 และพื้นที่ใกล้เคียง โดยได้ข้อสรุปร่วมกับผู้ใหญ่บ้านให้ลดการใช้น้ำบาดาลและเปลี่ยนมาใช้น้ำผิวดินจากอ่างเก็บน้ำห้วยแยกซ้าย บ้านเนินสมบูรณ์ หมู่ที่ 8 ซึ่งเพิ่งได้รับการถ่ายโอนให้อยู่ในความดูแลของเทศบาล

ทั้งนี้ เทศบาลได้ประสานกำลังทหารเข้าช่วยขุดลอกและขยายพื้นที่อ่างเก็บน้ำ ทำให้เพิ่มความจุจากเดิมไม่ถึง 500,000 ลูกบาศก์เมตร เป็นประมาณ 540,000 ลูกบาศก์เมตร ผลตรวจเบื้องต้นพบว่าน้ำมีความใสและไม่พบสารหนูหรือสารพิษ อีกทั้งมีปริมาณเพียงพอสำหรับรองรับความต้องการของทั้ง 4 หมู่บ้าน

นายกเทศมนตรีตำบลห้วยซ้อ กล่าวต่อว่า ในวันจันทร์ที่ 16 พ.ย.นี้ เจ้าหน้าที่จะลงพื้นที่สำรวจเส้นทางเพื่อออกแบบและวางท่อส่งน้ำดิบจากอ่างเก็บน้ำห้วยแยกซ้าย ระยะทางประมาณ 8 กิโลเมตร ใช้งบประมาณไม่เกิน 800,000 บาท ก่อนเสนอเข้าสู่การพิจารณาของสภาเทศบาลในช่วงปลายเดือน พ.ย. คาดว่าจะใช้เวลาดำเนินการประมาณ 1 เดือน และสามารถเปิดใช้งานได้ภายในเดือน ธ.ค.นี้

ระหว่างรอระบบประปาแหล่งใหม่ เทศบาลได้ประกาศห้ามประชาชนบ้านแก่นเหนือใช้น้ำประปาชุมชนเพื่อการบริโภคโดยเด็ดขาด ทั้งการดื่ม ทำอาหาร แปรงฟัน และแช่ข้าว พร้อมจัดมาตรการบรรเทาความเดือดร้อน 2 แนวทาง ได้แก่ การจัดหาน้ำดื่มสะอาดระบบ RO แจกฟรี และการทดลองเทคโนโลยีกรองสารหนูรูปแบบใหม่

สำหรับน้ำดื่ม RO เทศบาลเตรียมการมาตั้งแต่ปีก่อน โดยเจาะบ่อบาดาลของเทศบาลเอง 2 บ่อ พร้อมติดตั้งระบบกรอง RO และฆ่าเชื้อด้วยรังสี UV ผลตรวจจากห้องปฏิบัติการศูนย์วิจัยชายขอบ จังหวัดลำปาง ผ่านเกณฑ์มาตรฐานครบทั้ง 21 พารามิเตอร์ และได้รับการรับรองจากสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเชียงรายว่าสามารถบริโภคได้ตามหลักเกณฑ์ พ.ร.บ.การสาธารณสุข ขณะนี้อยู่ระหว่างดำเนินการขอขึ้นทะเบียน อย. โดยประชาชนสามารถนำภาชนะมารับน้ำดื่มได้ฟรีที่สำนักงานเทศบาลตำบลห้วยซ้อทุกวัน เฉลี่ยวันละประมาณ 100 ลิตรต่อครัวเรือน

ขณะเดียวกัน ยังได้รับการสนับสนุนจากบริษัทเอกชนในจังหวัดเชียงราย นำเครื่องกรองสารหนูระบบใหม่จำนวน 3 เครื่องมาติดตั้งทดลองโดยไม่คิดค่าใช้จ่าย หลังทดลองที่บ้านเกี๋ยงใต้ หมู่ที่ 6 เป็นเวลา 1 สัปดาห์ พบว่าสามารถลดสารหนูจาก 0.29 มิลลิกรัมต่อลิตร เหลือเพียง 0.001 มิลลิกรัมต่อลิตร ซึ่งต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐาน 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตรอย่างมาก โดยในวันที่ 16 พ.ย. บริษัทจะย้ายเครื่องกรองทั้ง 3 เครื่องไปทดลองติดตั้งที่บ้านแก่นเหนือ หมู่ที่ 3 เพื่อประเมินประสิทธิภาพในพื้นที่ที่มีการปนเปื้อนสูง

นอกจากนี้ เทศบาลยังเตรียมนำวัสดุไบโอชาร์ (Biochar) หรือถ่านชีวภาพ ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากทีมวิจัยที่ทำงานร่วมกับองค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงราย มาทดลองใช้ร่วมกับระบบกรองน้ำที่บ้านแก่นเหนือ รวมถึงบ่อบาดาลในหมู่บ้านอื่นที่พบสารหนูปนเปื้อนในระดับไม่สูงมาก โดยข้อมูลเบื้องต้นพบว่าในตำบลห้วยซ้อมีหมู่บ้านที่ตรวจพบน้ำบาดาลปนเปื้อนสารหนู 12 หมู่บ้าน แต่ส่วนใหญ่ยังไม่เกินเกณฑ์มาตรฐาน มีเพียง 2 หมู่บ้านที่พบเกินมาตรฐาน ขณะที่บางจุดมีค่าประมาณ 0.05 มิลลิกรัมต่อลิตร

ด้านนายสุรเชษฐ์ พุ้ยน้อย นายอำเภอเชียงของ กล่าวว่า ได้กำหนดประชุมคณะกรรมการบริหารจัดการน้ำอุปโภคบริโภคอำเภอเชียงของในวันที่ 17 พ.ย.นี้ เพื่อติดตามสถานการณ์และกำหนดแนวทางแก้ไขอย่างใกล้ชิด หลังได้รับรายงานปัญหาการปนเปื้อนสารหนูในแหล่งน้ำบาดาล เนื่องจากอำเภอเชียงของเป็น 1 ใน 3 อำเภอของจังหวัดเชียงรายที่มีพื้นที่ติดแม่น้ำโขง และเคยตรวจพบตะกอนดินปนเปื้อนโลหะหนัก จึงต้องเฝ้าระวังไม่ให้สารพิษเข้าสู่ห่วงโซ่อาหารและส่งผลกระทบต่อสุขภาพของประชาชน

จากการสำรวจคุณภาพน้ำประปาชุมชนในพื้นที่อำเภอเชียงของเบื้องต้น พบว่าส่วนใหญ่ยังไม่ผ่านเกณฑ์มาตรฐาน และบางแห่งมีโลหะหนักเกินค่ากำหนด ขณะนี้อยู่ระหว่างส่งตัวอย่างน้ำตรวจวิเคราะห์ทางห้องปฏิบัติการเพิ่มเติม ส่วนการประปาส่วนภูมิภาค (กปภ.) สาขาเชียงของ จากการลงพื้นที่ตรวจเยี่ยมได้รับรายงานว่ายังคงสามารถผลิตน้ำประปาได้ตามมาตรฐานและไม่พบการปนเปื้อนสารหนู แม้จะมีการขุดทรายกลางแม่น้ำโขงอยู่ห่างจากตัวอำเภอไปประมาณ 10 กว่ากิโลเมตรก็ตาม